do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku NSA wskazał, że wyrok NSA z dnia 3 marca 2010 r. sygn. akt II OSK 498/09 zapadł w innych okolicznościach faktycznych a Y nie powstał w miejsce rozwiązanej wcześniej gminy należącej do X. W konsekwencji NSA przyjął, że w niniejszej sprawie nie występuje problem roszczeń do majątku zlikwidowanej gminy, a tym samym i normy zawartej w art. 24 ustawy z 1997 r. NSA uznał za zasadny postawiony przez Y zarzut naruszenia art. 1, art. 2 ust. 1 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r., art. 53 oraz art. 25 ust. 3 Konstytucji RP, art. 9 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności, art. 18 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, oraz art. 18 ust. 1 w związku art. 30-32 i 34 ustawy. NSA wyjaśnił, że podstawowy problem prawny, jaki pojawił się w tej sprawie, to odpowiedź na pytanie, czy ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej jest wyłącznym aktem prawnym, który reguluje stosunek między Państwem a gminami wyznaniowymi żydowskimi, czyli jaki jest zakres przedmiotowy tej ustawy. Jednocześnie NSA zwrócił uwagę, że ustawa z 1997 r. została uchwalona przed wejściem w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Podniósł, że Konstytucja ustanowiła o wiele bardziej szczegółowy reżim prawny w sprawach z zakresu wolności sumienia i religii niż wcześniejsze przepisy konstytucyjne oraz że w odniesieniu do niektórych zagadnień przepisy ustawy z 20 lutego 1997 r. określają standard ochrony wolności sumienia i wyznania niższy niż Konstytucja. NSA wyjaśnił dalej, że ze względu na obowiązującą w Polsce hierarchię źródeł prawa, na czele której stoi Konstytucja, osoby korzystające z ochrony mają prawo w procesie urzeczywistnienia tych norm dochodzić realizacji standardu określonego w Konstytucji a ponadto w wiążącym Polskę przepisach prawa międzynarodowego, na czele z Europejską Konwencją Praw Człowieka, a także Deklaracją Praw Człowieka. Przede wszystkim jako kluczową ustawę zwykłą, która obok ustawy z 20 lutego 1997 r. powinna być rozważana w przedmiotowej sprawie NSA wskazał ustawę z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, która w art. 1 ust. 1 stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu obywatelowi wolność sumienia i wyznania. Zaś zgodnie z art. 1 ust. 2 wolność sumienia i wyznania obejmuje swobodę wyboru religii lub przekonań oraz wyrażania ich indywidualnie i zbiorowo, prywatnie i publicznie. Według NSA - korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności: tworzyć wspólnoty religijne, zwane dalej "kościołami i innymi związkami wyznaniowymi", zakładane w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadające własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe (art. 2 pkt 1 ustawy). Powołana ustawa w art. 7 ust. 1 stanowi także, że cudzoziemcy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej korzystają z wolności sumienia i wyznania na równi z obywatelami polskimi. Dalej NSA wskazał, że zgodnie z art. 53 Konstytucji, każdy związek wyznaniowy określa kryteria nabywania w nim członkostwa lub alternatywnych form przynależności. Ustawy wyznaniowe (o których mowa w art. 18 ustawy z 17 maja 1989 r.) uchwalone począwszy od 1989 r. nie określają zasad nabywania członkostwa w związku, a wyjątkiem mającym charakter bezprecedensowy jest ustawa z 20 lutego 1997 r. Określiła ona zasady nabywania członkostwa w gminach żydowskich przy czym jej art. 2 ust. 1 zawiera daleko idące obostrzenie wymogów przynależności osób fizycznych do gmin żydowskich. Chodzi tu o: przynależność do kręgu osób wyznania mojżeszowego, pełnoletniość, posiadanie obywatelstwa polskiego, zamieszkanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. O ile pierwsza z wymienionych przesłanek jest określana przez organy związku wyznaniowego, to pozostałe należy odczytywać zgodnie ze znaczeniem nadanym im w przepisach ustawy. Natomiast ust. 2 art. 2 ustawy z 1997 r. stanowi, że gminy żydowskie tworzą X, zwany dalej "X". Zasady dotyczące nabywania członkostwa w gminach żydowskich określone w art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 r., wskazują na zakres przedmiotowy ustawy określony w art. 1, zgodnie z którym ustawa określa stosunki między Państwem a gminami wyznaniowymi żydowskimi w Rzeczypospolitej Polskiej, zwanymi dalej "gminami żydowskimi" oraz ich sytuację prawną i majątkową. Zdaniem NSA z powyższych przepisów wynika, iż ustawa dotyczy gmin wyznaniowych żydowskich i Związku Gmin, zdefiniowanych w tej ustawie. Ustawa z 20 lutego 1997 r. nie wprowadziła natomiast przymusu przynależności Żydów ani osób wyznania mojżeszowego do związku wyznaniowego podlegającego tej ustawie. W konsekwencji NSA zaakcentował, że przynależność do tego związku jest w pełni dobrowolna a rozwiązanie przeciwne byłoby sprzeczne z określonymi w Konstytucji normami wolności sumienia wyznania i religii. NSA wskazał też, że konieczność spełnienia rygorystycznych przesłanek ustawowych określonych w art. 2 ust. 1, w tym posiadania obywatelstwa polskiego, spowodowała wniesienie przez Sąd Okręgowy w Krakowie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie czy przepis ten jest zgodny z art. 32 i art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji RP (sygn. P 48/13). Dodatkowo NSA zaznaczył, że rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 14 października 1927 r. o uporządkowaniu stanu prawnego w organizacji gmin wyznaniowych żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z wyjątkiem województwa śląskiego (Dz.U. z 1928 r. Nr 52, poz. 500) wprowadzało przymus przynależności i wyraźnie przesądzało, że tworzony jest jeden Związek Religijny. NSA uwzględnił także, że judaizm w skali globalnej nie jest zorganizowany w jedną ogólnoświatową wspólnotę religijną, a nadto nierzadko w jednym państwie urzeczywistniany jest w kilku związkach wyznaniowych, co dodatkowo uzasadnia pogląd, że ustawa z 20 lutego 1997 r. nie dotyczy pozostałych żydowskich związków wyznaniowych, a ich byt prawny może być regulowany na podstawie ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. (tak 3