na ich formę" (W. Wróbel, op.cit., s. 661 oraz uchwała SN z 29 października 2012 r., sygn. akt I KZP 12/12). Nie będzie zatem "obrazą uczuć religijnych krytyka określonej wspólnoty religijnej, jej funkcjonowania lub krytyka głoszonych
przez nią poglądów - łącznie z kwestionowaniem istnienia podmiotu kultu. Krytyka ma mieć jednak charakter legalny, tj.
pozbawiony ocen znieważających (… poniżających lub obelżywych)" (S. Hypś, op.cit., s. 977). Sama zatem konstrukcja
obrazy uczuć religijnych wyznacza granice bezprawności czynu, wymagając, aby doszło do znieważania przedmiotu czci
religijnej, które spowodowało obrazę uczuć religijnych innych osób. Co więcej, przestępstwo obrazy uczuć religijnych
można popełnić jedynie umyślnie i publicznie. Jak wskazano wyżej, chodzi więc o publiczne znieważające zachowanie
sprawcy, a więc obiektywnie charakteryzujące się wyrażeniem pogardy, chęcią poniżenia lub wyszydzenia, którym chce
on obrazić uczucia religijne innych osób lub co najmniej się na to godzi. Zatem z natury rzeczy nie wypełniają znamion
przestępstwa obrazy uczuć religijnych te wszystkie sytuacje, w których mamy do czynienia wyłącznie z krytyką oraz
wszelkiego rodzaju działaniami artystycznymi nieprzybierającymi jednak formy zniewagi lub w których sprawcy nie
można przypisać winy umyślnej.
4.3.5. Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zarzucana niedookreśloność i nieostrość wyrażeń "obraza uczuć religijnych" oraz "przedmiot czci religijnej" z art. 196 KK jest w istocie wypełniona zrozumiałą i
niedwuznaczną treścią w orzecznictwie i doktrynie prawa karnego, przynajmniej w większości jej przedstawicieli. Co
więcej, znaczenie kwestionowanych zwrotów odnoszących się do obrazy, uczuć, w tym uczuć religijnych, budzi jeszcze
mniej wątpliwości w rozumieniu potocznym, a więc w odczuciu społecznym. Podobnie pojęcie "przedmiot czci religijnej"
jest z reguły rzeczy dookreślone w danym kontekście kulturowym przynajmniej w odniesieniu do religii powszechnie
wyznawanych w danym miejscu i czasie. Zarzucana "płynność" znaczeniowa pojęcia "przedmiot czci religijnej" może
oczywiście dotyczyć takich religii czy kultów, które nie są w danym społeczeństwie rozpowszechnione. W takiej sytuacji
przed ewentualną odpowiedzialnością karną sprawcę "chronić" będzie wymóg przypisania mu winy umyślnej chociażby
w jednej z dwóch postaci. Z drugiej zaś strony pojemność znaczeniowa wyrażenia "przedmiot czci religijnej" gwarantuje
każdemu ochronę wolności religijnych w aspekcie wolności od obrazy uczuć religijnych, bez znaczenia na skalę występowania danej religii w społeczeństwie.
Trybunał Konstytucyjny podziela stanowisko SN zajęte w postanowieniu z 29 lipca 2009 r. (sygn. akt I KZP 8/09, OSNKW
nr 8/2009, poz. 61), że "zasada nullum crimen sine lege określa, że odpowiedzialność karną może ponieść tylko sprawca
czynu zabronionego przez ustawę, nie zaś, że ustawa taka będzie zawierała opis każdego możliwego zachowania, które
wyczerpuje znamiona tego czynu".
Trybunał Konstytucyjny pragnie podkreślić, że kodeks karny operuje licznymi zwrotami niedookreślonymi, których znaczenie nie jest jednak ustalane w próżni prawnej, lecz poprzez analizę dorobku doktryny, a zwłaszcza orzecznictwa sądowego, autorytatywnie usuwającego istniejące obiektywnie wątpliwości.
Na marginesie należy zaznaczyć, że kwestionowane wyrażenia "obraza uczuć religijnych" oraz "znieważenie przedmiotu
czci religijnej" nie odbiegają stopniem niedookreśloności i nieostrości od innych zwrotów użytych przez ustawodawcę
w przepisach karnych, co do których Trybunał orzekł dotychczas, że są zgodne z konstytucyjną zasadą określoności
przepisów karnych (zob. np. "nieprawdę" w wyroku z 12 września 2005 r., sygn. SK 13/05; "w inny podobny sposób
ułatwia popełnienie tego czynu" w wyroku z 22 czerwca 2010 r., sygn. SK 25/08, OTK ZU nr 5/A/2010, poz. 51; "znaczna
ilość" w wyroku z 14 lutego 2012 r., sygn. P 20/10; a także "nawołuje do nienawiści" w wyroku z 25 lutego 2014 r.,
sygn. SK 65/12).
Uznając powyższe okoliczności Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zarzucana niejasność i brak precyzji zaskarżonych
zwrotów, użytych w art. 196 KK, nie osiąga takiego stopnia, który oznaczałby naruszenie zasady określoności przepisów karnych, wyrażonej w art. 42 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji. Rozumienie zaskarżonych zwrotów "uczucia religijne
innych osób" oraz "znieważenie przedmiotu czci religijnej" może być ustalone przede wszystkim przez odwołanie się do
znaczeń, jakie mają występujące w nich słowa w ogólnym języku polskim, ich desygnaty można też ustalić za pomocą
przyjmowanych w naszej kulturze prawnej reguł wykładni. Dodatkowo wyrażenia "znieważenie" czy też "zniewaga", a
co za tym idzie także "obraza", są doprecyzowane nie tylko w orzecznictwie i w doktrynie prawa karnego, ale również
przez kontekst normatywny ich użycia w art. 196 KK W razie rozbieżności istnieją też gwarancje proceduralne służące
eliminowaniu niejednolitości stosowania prawa, jak kontrola instancyjna czy podejmowanie uchwał wyjaśniających zagadnienia prawne przez Sąd Najwyższy.
Trybunał Konstytucyjny uznał zatem, że art. 196 KK w zakresie, w jakim penalizuje obrazę uczuć religijnych innych
osób przez publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej, podlegającą karze grzywny, jest zgodny z art. 42 ust. 1 w
związku z art. 2 Konstytucji.
5. Ocena zgodności art. 196 KK w zakresie, w jakim penalizuje obrazę uczuć religijnych innych osób przez publiczne
znieważenie przedmiotu czci religijnej, podlegającą karze grzywny, z art. 53 ust. 1 w związku z art. 54 ust. 1 Konstytucji.
17