organy konserwatorskie hierarchii ochrony zabytków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja
2022 r., sygn. akt II OSK 1626/19, CBOSA).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wartość historyczna obiektu jest oceniania przez pryzmat
jego walorów dokumentacyjnych dla określonych zdarzeń historycznych - im ważniejsza jest kwestia, którą dokumentuje dany przedmiot, tym większa jest jego wartość historyczna. Wartość artystyczna obiektu oceniana jest natomiast poprzez ustalenie czy obiekt stanowi dzieło sztuki, czyli czy oprócz funkcji użytkowych zawiera w sobie element piękna
postrzegalny przez odbiorcę. Z kolei wartość naukowa jest kryterium aktualnej naukowej oceny danego obiektu. Charakter klauzuli generalnej ma kategoria interesu społecznego, która podkreśla społeczny wymiar chronionej wartości. Interes
społeczny stanowi korzyść, jaką może przynieść społeczeństwu zachowanie zabytku nieruchomego (zob. wyrok WSA w
Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 651/21).
Warto jednak podkreślić, że za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się jego autentyzm, czyli stopień zachowania
oryginalnej substancji. Choć stopień zachowania oryginalnej substancji zabytku nie jest jedynym wyznacznikiem jego
autentyzmu, jednak stanowi niewątpliwy wyznacznik i źródło wartości zabytkowych. Kryterium autentyczności, w rozumieniu materiałów, technologii, konkretnych rozwiązań projektowych, nierozerwalnie związane jest z pojęciem stanu
oryginalnego, który pełni rolę dokumentu historycznego i wiąże się z oryginalnością samej substancji (por. wyrok NSA
z 14 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1848/19, CBOSA).
Mając to na uwadze należy podkreślić, że zadaniem organów w kontrolowanej sprawie było dokonanie oceny przez
pryzmat wymienionych wyżej wartości, czy zarówno historyczny charakter, jak i obecny stan oraz sposób zagospodarowania nieruchomości stanowiących działki nr ew. nr (...) i (...), ark. mapy 1, obr. (...), przemawia za objęciem ich tak
szczególną ochroną w postaci wpisu do rejestru zabytków.
Zdaniem Sądu, zakres ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie i ich ocena dokonana przez organy są prawidłowe
i wystarczające, aby na postawione wyżej pytanie udzielić odpowiedzi negatywnej.
Po pierwsze należy zauważyć, że organy możliwie wszechstronnie ustaliły rolę, jaką obszar ww. działek pełnił w
przeszłości. Niewątpliwie teren ten, stanowiący dawniej działkę nr ew. (...), należał do gminy żydowskiej i był położony
w bezpośrednim sąsiedztwie cmentarza żydowskiego, którego datowanie i historia zostały szczegółowo wyjaśnione w
decyzji (...) WKZ z (...) czerwca 2021 r., znak: (...) wpisującej tę nekropolię do rejestru zabytków pod numerem (...).
Okoliczność ta ma istotne znaczenie także w rozpoznawanej sprawie, o czym jednak będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia. W oparciu o zgromadzone dowody ustalono jednocześnie, że teren ten nie stanowił integralnej
części cmentarza, a co najwyżej mógł pełnić funkcję rezerwy cmentarnej. Niemniej, jak wykazała kwerenda dokumentacji
archiwalnej przeprowadzona przez organ I instancji, z materiałów tych w żadnym razie nie wynika, ażeby na wskazanym
obszarze dochodziło do pochówków zmarłych, a tym samym, aby pełnił on funkcję grzebalną. Co więcej, dokumenty
znajdujące się w aktach sprawy, choć jak trafnie zauważa skarżący, nie obejmują całego okresu funkcjonowania cmentarza
żydowskiego w P. do wybuchu II Wojny Światowej, to jednak dowodzą, że w zasadzie od początku XX wieku teren działki
nr ew. (...) był oddany przez gminę żydowską w dzierżawę na cele rolnicze. Brak jest natomiast jakichkolwiek materiałów źródłowych, które wskazywałyby na inne przeznaczenie przedmiotowego gruntu. Dowodów takich nie dostarczyło
także skarżące Stowarzyszenie. W konsekwencji nie można było skutecznie twierdzić, że ww. działka miała charakter,
który przypisany został założeniu cmentarnemu objętemu ochroną wynikającą z decyzji (...) WKZ z (...) czerwca 2021 r.,
znak: (...). Trudno doszukać się w sprawie przesłanek pozwalających sądzić, że na terenie działki ew. nr (...), w okresie
funkcjonowania cmentarza żydowskiego w P., tj. do okresu II Wojny Światowej dokonywano pochówków, bądź też żeby
nieruchomość ta pełniła inną istotną funkcję związaną z założeniem cmentarnym objętym ochroną konserwatorską.
Jak wspomniano, przedmiotowe zagadnienie było już zresztą poddane rzeczowej analizie w uzasadnieniu ww. ostatecznej decyzji (...) WKZ z (...) czerwca 2021 r., znak: (...). W uzasadnieniu tej decyzji precyzyjnie określono zakres
obszarowy historycznego założenia cmentarza żydowskiego w P. i wyjaśniono przyczyny, dla których teren pozostałych
nieruchomości, stanowiących przed II Wojną Światową własność gminy żydowskiej nie został uznany za wymagający
objęcia ochroną konserwatorską wynikającą z wpisu do rejestru zabytków. Przeprowadzona kwerenda archiwalnych map
ternu pochodzących z lat od 1834 do 1960 r. pozwoliła w sposób wiarygodny ustalić historyczny zasięg cennego założenia cmentarnego, Zarówno wówczas, jak i obecnie, nie dopatrzono się zaś takich wartości historycznych, artystycznych
lub naukowych pozostałych terenów, które przemawiałyby za ich ujęciem w rejestrze, co dotyczy również działki o nr
ew. (...), której uwzględnienia we wpisie Stowarzyszenie domagało się również postępowaniu zakończonym decyzją (...)
WKZ z (...) czerwca 2021 r. .
Skarżący skądinąd słusznie podnosi, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 i art. 77 § 1 KPA,
zadaniem organów administracji jest dążyć do rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Trzeba jednak
pamiętać, że zasada ta nie ma charakteru absolutnego.
5