cmentarza żydowskiego, obejmującego parcele gruntowe (...) i parcelę budowlaną (...), zostały naniesione na współczesną mapę ewidencyjną miasta. Minister podzielił opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa zawartą w opracowaniu z 6 marca 2017 r., że teren dawnego cmentarza żydowskiego w (...), mimo całkowitego przekształcenia i braku naziemnych materialnych śladów tego miejsca, stanowi świadectwo wielowiekowej historii i przeszłości miasta jako miejsce związane z historią społeczności żydowskiej na ziemiach polskich. Obszar ten nie powinien podlegać dalszym przekształceniom, a winien pozostać znakiem pamięci (...)ich Żydów i tragicznej wojennej historii. Podkreślił, że najistotniejsze dla procesu dewastacji cmentarza żydowskiego w (...) decyzje inwestycyjne (budowa dworca autobusowego, drogi, dawnej poczty, bloku mieszkalnego), nastąpiły przed wpisaniem zespołu zabytków miasta (...) do rejestru zabytków (1972 r.) i organ konserwatorski nie miał na nie wpływu. W przypadku inwestycji opisanej w przedłożonym do uzgodnienia projekcie decyzji o warunkach zabudowy kompetencje te wynikają z usytuowania tego obszaru w strefie ochrony sylwety miasta wyznaczonej w decyzji o wpisie do rejestru zabytków. W ocenie organu odwoławczego bezspornym jest, że teren dawnego cmentarza żydowskiego w (...), jego starej i nowej części, jest ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W aktach sprawy znajduje się karta cmentarza opracowana przez R.K. (...) maja 2017 r., uwzględniająca wnioski płynące z opinii NID i zawierająca mapę z przybliżonym przebiegiem granic cmentarza żydowskiego w (...), obejmująca zarówno starą jak i nową część. Minister podkreślił, że ustawowym obowiązkiem organu samorządowego prowadzącego gminną ewidencję zabytków jest ujęcie w niej m.in. zabytków nieruchomych znajdujących się w wojewódzkiej ewidencji zabytków (art. 22 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy) i opracowanie kart adresowych. Z tego obowiązku w ocenie Ministra, nie wywiązał się dotychczas Burmistrz (...). Wyjaśnił również, że odmowa uzgodnienia przedłożonego projektu decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji zaplanowanej na terenie dawnego kirkutu w (...) jest spójna z konsekwentnie prowadzoną polityką konserwatorską przez Generalnego Konserwatora Zabytków, której wyrazem są zalecenia z (...) października 2016 r., znak: (...) w zakresie pilnego rozpoznania obecnie i dawniej istniejących terenów cmentarzy żydowskich, w tym takich które przestały funkcjonować po II wojnie światowej i ustalenia ich lokalizacji, a w uzasadnionych przypadkach podjęcia działań zmierzających do objęcia ich ochroną konserwatorską. W kolejnych wytycznych Generalnego Konserwatora Zabytków z (...) lipca 2017 r. podkreślono, że cmentarze żydowskie posiadają wartość zabytkową jako miejsca pochówku, wartość niematerialną wynikająca ze statusu sakralnego i uczuć religijnych oraz historyczną jako materialny ślad i pamiątka obecności społeczności żydowskiej na ziemiach polskich i nośnik pamięci o wielonarodowej i wieloreligijnej tradycji politycznej I i II Rzeczypospolitej. Odnosząc się do postulatu zgłoszonego przez pełnomocnika strony, aby z urzędu przeprowadzić badania geofizyczne precyzyjnie określające granice cmentarza na nieruchomości, organ zażaleniowy zauważył, że teren kirkutu, na podstawie analizy dokumentacji archiwalnej, został w stopniu możliwie najdokładniejszym dostępnym przy użyciu takiej metody, określony w opinii NID z 06.03.2017 r. Na podstawie dokonanych ustaleń stwierdzono, że realizacja planowanej inwestycji potencjalnie będzie stanowić ingerencję w dawny cmentarz żydowski. W ww. opinii stwierdzono też, że określenie zasięgu występowania pochówków i ewentualnych materialnych dokumentów cmentarza, wymaga archeologicznych badań georadarowych i wykopaliskowych. Na koniec Minister przytoczył przepis art. 31 ust. 1a ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 282, dalej: "u.o.z."), zgodnie z którym osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna, która zamierza realizować: 1) roboty budowlane przy zabytku nieruchomym wpisanym do rejestru lub objętym ochroną konserwatorską na podstawie ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub znajdującym się w ewidencji wojewódzkiego konserwatora zabytków albo 2) roboty ziemne lub dokonać zmiany charakteru dotychczasowej działalności na terenie, na którym znajdują się zabytki archeologiczne, co doprowadzić może do przekształcenia lub zniszczenia zabytku archeologicznego - jest obowiązana, z zastrzeżeniem art. 82a ust. 1, pokryć koszty badań archeologicznych oraz ich dokumentacji, jeżeli przeprowadzenie tych badań jest niezbędne w celu ochrony tych zabytków. Stosownie do ust. 2 ww. przepisu, zakres i rodzaj niezbędnych badań archeologicznych, o których mowa w ust. la, ustala wojewódzki konserwator zabytków w drodze decyzji, wyłącznie w takim zakresie, w jakim roboty budowlane albo roboty ziemne lub zmiana charakteru dotychczasowej działalności na terenie, na którym znajdują się zabytki archeologiczne, zniszczą lub uszkodzą zabytek archeologiczny. Natomiast wykazanie podczas badań obecności dawnych pochówków będzie, niezależnie od poniesionych przez inwestora kosztów, uniemożliwiało uzgodnienie planowanej inwestycji. Skargę na powyższe postanowienie złożył do Sądu Skarżąc, y wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego je postanowienia WKZ. 3