Zasady zmiany imienia lub nazwiska na inne imię lub nazwisko oraz właściwość organów administracji publicznej
i tryb postępowania w sprawach zmiany imienia lub nazwiska określa ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie
imienia i nazwiska (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1988 ze zm., powoływana dalej jako "ustawa").
Zgodnie z jej art. 4 ust. 1 zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności, gdy dotyczą zmiany:
1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;
2) na imię lub nazwisko używane;
3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;
4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.
Przepis art. 5 ustawy zakazuje zmiany nazwiska w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o
zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku.
Art. 10 ust. 1 ustawy stanowi, że wniosek o zmianę imienia lub nazwiska składa się do wybranego kierownika urzędu
stanu cywilnego, zaś zgodnie z art. 11a postępowanie administracyjne w sprawie zmiany imienia i nazwiska jest prowadzone z wykorzystaniem danych zawartych w rejestrze stanu cywilnego, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia
28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 709), oraz w rejestrze PESEL, o którym
mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 510 ze zm.), w
zakresie niezbędnym dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że określenie przesłanki zmiany imienia i nazwiska jako
"ważne powody", daje szerokie możliwości wypełnienia jej konkretną treścią. Przesłanka "ważnych powodów" kwalifikowana jest do pojęć nieoznaczonych, uzasadniających przyjęcie w procesie stosowania prawa konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że w przepisie prawa nie został jednoznacznie zapisany hipotetyczny stan faktyczny i wynikające z tego zapisu konsekwencje prawne. Organowi rozpoznającego sprawę pozostawiono zatem ocenę czy żądanie
zmiany imienia lub nazwiska mieści się w zakresie przesłanki "ważnych powodów" (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2020 r. sygn. akt II OSK 1905/20). Wymóg powołania się na ważne powody, by skutecznie doprowadzić do zmiany
imienia i nazwiska wynika wprost z istotnego znaczenia jakie w prawidłowo funkcjonującym społeczeństwie odgrywa
określenie tożsamości osoby fizycznej. Zasadnicza niezmienność danych określających tożsamość jednostek jest elementem mającym wpływ na bezpieczeństwo prawne innych członków danej społeczności. Zmiana tych danych jest możliwa
wyjątkowo i wyłącznie wtedy, gdy organ administracji uzna, że zachodzą "ważne powody".
Ocena ta powinna znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Decyzja w sprawie zmiany imienia i
nazwiska podlegać może weryfikacji, czy to w trybie odwoławczym, czy w drodze skargi do sądu administracyjnego (jak
w sprawie niniejszej). Możliwość taka nie jest wszak wyłączona także w przypadku, gdy wydana decyzja uwzględnia w
całości żądanie strony. Zastosowany w rozpoznawanej sprawie przez organ administracji przepis art. 107 § 4 KPA przewiduje wprawdzie możliwość odstąpienia w takim przypadku od uzasadnienia decyzji, ale przyjąć należy, że organ administracji wówczas, gdy orzekając stosuje przepisy prawa na zasadzie uznania administracyjnego, nie powinien z możliwości tej korzystać. Sąd administracyjny nie może bowiem dokonać merytorycznej oceny, czy organ administracji uczynił
prawidłowy użytek z instytucji uznania administracyjnego w przypadku, gdy decyzja pozbawiona jest uzasadnienia.
Kontrola legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne powoduje obowiązek zbadania przez Sąd, czy
w procesie dochodzenia do tej decyzji organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte
rozstrzygnięcie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z
dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 115/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 77 § 1 KPA, to na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie zgodnie z art. 80 KPA, dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy
dana okoliczność została udowodniona. Zarówno art. 77 § 1 KPA jak i art. 80 KPA stanowią rozwinięcie naczelnej zasady
postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej (art. 7 KPA), mającej istotny wpływ na ukształtowanie
całego postępowania, a zwłaszcza na rozłożenie w nim ciężaru dowodu.
Stanowisko uczestnika postępowania prezentowane w toku postępowania przed sądem administracyjnym wskazuje na
to, że uznając za prawidłową decyzję uwzględniającą jego wniosek, a zaskarżoną przez Prokuratora oczekiwałby, by to
sąd administracyjny przeprowadził postępowanie dowodowe w celu wykazania ważnych powodów, które legły u podstaw
jego wniosku.
4