W doktrynie i orzecznictwie wielokrotnie dawano wyraz temu, że przynależność do zorganizowanej grupy przestępczej
(art. 258 KK) jest przestępstwem formalnym, a zatem do wypełnienia jego znamion wystarczy sama bierna przynależność, bez popełnienia jakichkolwiek innych czynów zabronionych. Nie jest konieczna wiedza o szczegółach organizacji
grupy, znajomość wszystkich osób ją tworzących, mechanizmów jej funkcjonowania itp. Wystarczy gotowość sprawcy
do spełniania zadań służących tej grupie, której świadomość istnienia ma sprawca. „Zorganizowana grupa przestępcza”
powinna składać się nie mniej niż z trzech osób, których wspólnym celem jest popełnianie przestępstw stale bądź zależnie
od okazji. Nie jest przy tym wymagana jakaś specjalna wewnętrzna struktura organizacyjna, ani niezmienny skład, ani
określony stopień zorganizowania, jak szczegółowe określenie zasad przynależności, staż członkowski, sankcje za wystąpienie przeciw dyscyplinie itd. (por. wyrok SN z dnia 16v stycznia 2008 r. sygn. IV KK - 389/07 oraz postanowienie
SN z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. IV KK - 300/06 - OSNwSK rok 2006, nr 1, poz. 2551; a także wyrok SA w Krakowie
z dnia 19 grudnia 2003 r. sygn. II AKA-257/03 - Krakowskie Zeszyty Sądowe rok 2004, z. 4, poz. 41 oraz wyrok SA w
Łodzi z dnia 20 października 2006 r. sygn. II AKA - 174/06 - Prokuratura i Prawo - wkładka rok 2007, nr 7-8, poz. 38).
Chociaż „zorganizowanie” polega na w miarę stałym jej składzie, to nie wszyscy członkowie grupy muszą uczestniczyć
w popełnieniu każdego z zaplanowanych przestępstw, jak również akceptacji celów i gotowości do zaspokajania potrzeb
grupy, w tym w narzędzia potrzebne do popełniania przestępstw, wyszukiwanie miejsc niezbędnych dla przechowywania
skradzionych przedmiotów, rozprowadzanie ich paserom (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2003 r., sygn. II
AKA - 257/03, Krakowskie Zeszyty Sądowe rok 2004, z. 4, poz. 41).
W doktrynie i orzecznictwie akcentowano także, że grupa zorganizowana to coś znacznie więcej niż współsprawstwo
czy luźna grupa osób zamierzających popełnić przestępstwo. W pojęciu ”zorganizowania” tkwią warunki podstawowej
wewnętrznej struktury organizacyjnej (choćby z niskim stopniem zorganizowania), jakaś trwałość, jakieś więzy organizacyjne w ramach wspólnego porozumienia, planowanie przestępstw, akceptacja celów, trwałość zaspokojenia potrzeb
grupy, gromadzenie narzędzi popełniania przestępstw, wyszukiwanie miejsc dla przechowywania łupu, rozprowadzanie
go, podział ról, skoordynowany sposób działania, powiązania socjologiczno-psychologiczne między członkami. Kierowanie grupą jako funkcja władcza polega na określaniu kierunków działania, wydawaniu poleceń, koordynowaniu działalności uczestników grupy (wyrok SA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2000 r., sygn. II AKA - 184/00, Krakowskie Zeszyty Sądowe rok 2001, z. 1, poz. 26; podobnie wyrok S.A. w Łodzi z dnia 24 stycznia 2001 r., sygn. II AKA - 240/01 Prokuratura i Prawo rok 2004, nr 5, poz. 26, a także Z.Ćwiąkalski (w:) A.Barczak-Oplustil, G.Bogdan, Z.Ćwiąkalski,
M.Dąbrowska-Kardas, P.Kardas, J.Majewski, J.Raglewski, M.Rodzynkiewicz, M.Szewczyk, W.Wróbel, A.Zoll, Kodeks
karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 117-277 KK, Zakamycze, 2006, wyd. II - tezy do art. 258 KK).
Zorganizowana grupa mająca na celu dokonywanie przestępstw tym różni się od innej grupy (szajki) przestępców, że
jest zorganizowana, a więc posiada trwałą strukturę czy to pionową - z przywódcą kierującym działalnością, czy poziomą
- ze stałym gronem uczestników koordynujących działalność według ustalonych reguł i tym, że jej grono nie nawiązuje
kontaktu dla dokonania pojedynczych przestępstw, lecz z góry zakłada popełnienie możliwie wielu przestępstw. Nie
jest grupą zorganizowaną grono znajomych, którzy odnawiają kontakty tylko dla dokonania doraźnej przestępczej akcji
(np. transakcji handlowej). Nie jest taką grupą środowisko ludzi zajmujących się tą samą działalnością przestępczą, jeśli
nie utrzymują ze sobą kontaktów organizacyjnych, to jest gdy nie łączy ich żadna struktura (wyrok SA w Krakowie z 21
marca 2001 r., II AKa 28/01, KZS rok 2001, z. 4, poz. 26).
Jeżeli zatem zorganizowanego charakteru grupy przestępczej w myśl art. 258 KK nie przekreśla to, że jest ona zorganizowana również pionowo, to znaczy, że nie wszyscy członkowie takiej grupy muszą być bezwzględnie „wewnętrznie
podporządkowani” kierownictwu grupy, to uprawniony jest wniosek, że członkami zorganizowanej grupy przestępczej
mogą być także sprawcy, którzy mają świadomość istnienia zorganizowanej grupy przestępczej, akceptują jej cele i swoją
w niej rolę, lecz niekoniecznie stoją na pozycji podległej wobec kierownictwa grupy. Rola takich sprawców może być
na tyle istotna dla grupy przestępczej, że akceptują pozycję takiego członka, nawet jego pewną autonomię, gdyż jest niezbędny dla działalności przestępczej grupy.
Niewątpliwie oskarżonych łączyła więź ideologiczna, związana z ich poglądami, które można zdefiniować jako skrajnie
nacjonalistyczne, rasistowskie i neonazistowskie. Łączyły ich wspólne poglądy, sposób bycia, ubiór, zachowanie, zainteresowanie tą samą muzyką, wyrażająca w warstwie słownej i muzycznej poglądy oskarżonych. Nie ma powodów, by nie
łączyć oskarżonych ze środowiskiem polskich neonazistów, a niektórych z nich także z subkulturą polskich skinheadów
oraz subkulturą grup kibiców piłkarskich. Świadczą o tym wyniki przeszukania w mieszkaniach oskarżonych, ujawnione
w nich przedmioty, naklejki, plakaty, zdjęcia i nagrania muzyczne. Z samego faktu identyfikowania się oskarżonych
ze środowiskiem neonazistowskim, skinheadowskim lub grupami kibiców piłkarskich nie można jednak łączyć istnienia
zorganizowanych grup przestępczych. Aby to stwierdzić potrzeba realnych przesłanek wskazujących na istnienie więzi,
które penalizuje art. 258 KK.
21