Od prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1963 r., sygn. akt I K 437/62, kasację wywiódł Rzecznik
Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 521 § 1 KPK zaskarżył powyższy wyrok w całości na korzyść skazanego J. S.
Powołując się na treść art. 523 § 1 KPK, wyrokowi zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, to jest art. 23 § 1
MKK, polegające na uznaniu skazanego za winnego przypisanego mu czynu, mimo braku w jego zachowaniu znamion
przestępstwa określonego w tym przepisie, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia.
Autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie J. S.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja zasługuje na uwzględnienie.
Trafne jest stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich, że w zachowaniu skazanego J. S. nie ma znamion przestępstwa
przewidzianego w art. 23 § 1 MKK. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez Sąd Najwyższy w sprawie I K. 437/62, J.
S. dążył do rozpowszechnienia jednego ze swoich artykułów, zatytułowanego „(...)”, który przesłał w liście skierowanym
do brata zamieszkałego w I. Zdaniem Sądu, skazany nakłaniał brata do spowodowania opublikowania tego artykułu w
prasie zagranicznej, pomimo że zawierał fałszywe wiadomości o sytuacji panującej w (...) Republice Ludowej.
Zamieszczona w uzasadnieniu zaskarżonego kasacją wyroku ogólnikowa charakterystyka treści artykułu „(...)”, nie pozwala na przyjęcie, że zawarte w piśmie wiadomości były fałszywe i mogły wyrządzić istotną szkodę interesom państwa
polskiego. Sąd nie wskazał, jakie wiadomości uznał za fałszywe i na czym miała polegać realna istotna szkoda dla Polski;
co ważne - w piśmie tym nie ma informacji dotyczących Polski. Z podtytułu artykułu wynika, że są to uwagi i wrażenia
J. S. z podróży po (...).
Wiadomościami w rozumieniu art. 23 § 1 MKK są wszelkie informacje o faktach, które można poddać kryterium prawdy
albo fałszu. Nie są takimi wiadomościami krytyka, opinia, ocena, chyba że pod tą postacią przekazuje się informacje.
Rozpowszechniana wiadomość musi być nieprawdziwa, ponadto mieć takie znaczenie, żeby mogła wyrządzić istotną
szkodę interesom Polski. Szkoda musi być ważna, realna, a nie jedynie hipotetyczna (por. wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt IV KK 388/10).
Z treści artykułu „(...)” (k. 74 - 156 teczki przekładów 1960 - 1961) wynika, że J. S. przedstawił w nim stosunki społeczne i polityczne panujące w (...) Republice Ludowej, w szczególności sytuację Żydów, wobec których, zdaniem autora,
władze prowadziły antysemicką politykę. Za pomocą tajnej policji prześladowano Żydów, sfingowano procesy, stosowano brutalne metody przesłuchań oraz tortury. Ponadto zwalniano z przyczyn rasowych Żydów z pracy, wydalano z uniwersytetów, blokowano wyjazdy do Izraela. Opinie i poglądy J. S. - pisarza i poety - na temat sytuacji panującej w (...)
nie stanowiły wiadomości w rozumieniu art. 23 § 1 MKK i żadną miarą nie mogły wyrządzić istotnej szkody interesom
państwa polskiego.
Doświadczenie życiowe i zawodowe pozwala na stwierdzenie, iż dokonana przez Sąd Najwyższy w 1963 r. wykładnia
przepisu art. 23 MKK nie była rzetelnym i niezawisłym stosowaniem prawa, ale przykładem podporządkowania doraźnym celom politycznym, w tym tłumieniu wszelkich przejawów krytyki i niezadowolenia z systemu politycznego i podporządkowania Związkowi Radzieckiemu. Rażąca obraza art. 23 § 1 MKK miała istotny wpływ na treść zaskarżonego
wyroku, gdyż J.S. nie wyczerpał swoim zachowaniem znamion przestępstwa.
O kosztach procesu w sprawie rozstrzygnięto na podstawie art. 632 pkt 2 KPK.
Podsumowując, Sąd Najwyższy orzekł jak w dyspozytywnej części wyroku.
2