Wyrok SA w Warszawie z 16.08.2021 r., I ACa 300/21, Legalis nr 2649801
Ochrona kultu pamięci osoby zmarłej a "ważenie dóbr"
Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Warszawie - I Wydział Cywilny
z dnia 16 sierpnia 2021 r.
I ACa 300/21
Teza
1. Decydując się na ochronę dóbr osobistych należy zatem dochodzić roszczeń wymienionych w art. 24 KC, a przedmiotem rozważań sądu będzie wówczas spełnienie przesłanek udzielenia ochrony dobrom osobistym. Wprawdzie co do
zasady w sprawach cywilnych o ochronę dóbr osobistych odwołania do unormowań Konstytucji RP oraz aktów międzynarodowych mają wpływ na przyjmowany kierunek interpretacji przepisów kodeksu cywilnego, ale nie mają one charakteru decydującego, zwłaszcza w sytuacji, gdy wartości konwencyjne nie są tożsame z dobrami osobistymi. Tym samym
wyrażany na kanwie orzecznictwa do art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności pogląd, że
życie rodzinne istnieje z natury rzeczy pomiędzy osobami żyjącymi i ustaje w momencie śmierci, a jedynie pewne sytuacje
zaistniałe po śmierci (przykładowo okoliczności towarzyszące pochówkowi czy pogrzebowi osoby bliskiej) wchodzą w
zakres prawa do poszanowania życia rodzinnego lub prywatnego na podstawie art. 8 konwencji, nie stoi na przeszkodzie
powstaniu dobra osobistego w postaci kultu pamięci osoby zmarłej.
2. Prawo do wolności słowa i prawo do ochrony czci są prawami chronionymi zarówno na gruncie Konstytucji RP,
jak i aktów prawa międzynarodowego. Jednakowa jest ranga tych praw i poziom udzielanej im ochrony. Żadnemu z nich
nie można przyznać pierwszeństwa w stosunku do drugiego i żadne z nich nie ma charakteru absolutnego. W takim stanie
istniejącej pomiędzy nimi równowagi, kolizja pomiędzy nimi musi być zawsze rozwiązywana in casu, w okolicznościach
faktycznych i prawnych konkretnej sprawy.
Argumenty prawne - ważne fragmenty uzasadnienia
„O istnieniu dobra osobistego w postaci kultu pamięci osoby zmarłej przesądza stosunek bliskości pomiędzy podmiotem tego dobra (osobą bliską zmarłemu) a osobą zmarłą. W orzecznictwie Sądu Najwyższego za utrwalony uznać należy
pogląd (przykładowo wyrok z dnia 6 kwietnia 2004 r., I CK 484/03), że stosunek bliskości do osoby zmarłej jest z jednej
strony źródłem istnienia dobra osobistego, a jednocześnie czynnikiem kształtującym jego treść i zakres wypływających z
niego uprawnień. Dodatkowo przyjmuje się, że stosunek bliskości jest określony przede wszystkim przez więzi rodzinne,
łączące daną osobę ze zmarłym, choć mogą o nim decydować także więzi przyjaźni, czy też pozostawanie w związku
partnerskim. Elementem wspólnym tych relacji pozostaje ustalenie, przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów, że stopień bliskości czyni wiarygodnym, że została naruszona sfera uczuciowa tej osoby związana z kultem pamięci zmarłego
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 1979 r., I CR 232/79). Przesądzenie, czy strona domagająca się ochrony
należy do kręgu uprawnionych powinno zatem nastąpić przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności sprawy. Istotnego
znaczenia natomiast nie ma wyliczenie kręgu osób bliskich w art. 8 ust. 4 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. W
ocenie sądu apelacyjnego przy tak rozumianym stosunku bliskości nie ma zatem znaczenia, czy są inne osoby bliżej spokrewnione ze zmarłym, każdemu z uprawnionych służy bowiem własne dobro osobiste, o zindywidualizowanej treści.”
Patrz podobne
„Zakres przedmiotowy kultu osoby zmarłej W judykaturze i doktrynie przyjmuje się obecnie, że kult pamięci osoby
zmarłej należy do katalogu dóbr osobistych i obejmuje prawo osób bliskich zmarłego do czczenia jego pamięci, okazywania czci i kultu zmarłemu, przy czym więź ta powinna być na tyle silna, żeby uprawniony został boleśnie dotknięty
naruszeniem czci i pamięci osoby zmarłej. Prawo do kultu pamięci zmarłej ma zdecydowanie szerszy charakter niż wskazują to w swej apelacji pozwani.”
Patrz podobne
1