Wyrok SN z 14.09.2023 r., I KK 136/23, Legalis nr 2983547
Znamiona znieważania z powodów rasowych i propagowania totalitaryzmu
Wyrok
Sądu Najwyższego - Izba Karna
z dnia 14 września 2023 r.
I KK 136/23
Teza
1. Sformułowanie wypowiedzi znieważających określoną grupę społeczną nie tylko narusza dobra prawne jej członków, ale prowadzić może do eskalacji napięć społecznych. Rolą państwa jest ich redukowanie. Odbywać się to może także
z wykorzystaniem środków o charakterze penalnym. W przypadku art. 257 KK nie idzie o naruszenie czci bądź godności
poszczególnych reprezentantów danej zbiorowości, ale o stworzenie warunków do rozwoju konfliktu między grupami
różniącymi się więzami narodowymi, etnicznymi itd. (np. Polakami i Ukraińcami). Sprawca przestępstwa znieważenia ze
względu na pochodzenie swoim zachowaniem tworzy grunt pod taką eskalację. Nie jest zatem tak, że przestępstwo z art.
257 KK jest jedynie nieco inną postacią znieważenia, które w bazowej formie zostało stypizowane w art. 216 KK W przypadku znieważenia ze względu na wyznanie, narodowość, itd. ochroną objęte zostaje kategorialnie inne dobro prawne.
2. Dla umyślnej realizacji przestępstwa z art. 257 KK sprawca musi być świadomy dwóch okoliczności. Po pierwsze że jego wypowiedzi mają charakter znieważający (poniżający) daną grupę społeczną. Po drugie - że wypowiedzi te mają
charakter publiczny, to znaczy są skierowane do otwartego kręgu osób. Obok tak określonej płaszczyzny intelektualnej dla
ustalenia odpowiedzialności z art. 257 KK istotne jest określenie stosunku psychicznego sprawcy do czynu - a więc zweryfikowanie, czy sprawca celowo formułował publiczne wypowiedzi w sposób znieważający daną zbiorowość, czy dążył
do jej znieważenia. Przestępstwo z art. 257 KK może bowiem zostać popełnione wyłącznie z zamiarem bezpośrednim.
3. Znamię nawoływania do nienawiści ma charakter ocenny. Weryfikacja, czy dany komunikat spełnia kryteria normatywne wymaga uwzględnienia szerszego kontekstu społecznego danego zachowania. Wypowiedź realizująca znamiona czynu z art. 256 § 1 KK powinna mieć charakter postulatywny (element nawoływania) i jednocześnie negatywnie
nastrajać adresatów do określonej grupy etnicznej, narodowej itd. Oznacza to, że w realiach konkretnej sprawy sąd jest
zobligowany wyjaśnić czy określone wypowiedzi - postrzegane obiektywnie, w oderwaniu od woli sprawcy czynu - mogą
stanowić nawoływanie do nienawiści. Kwestia ta nie należy do kompetencji biegłych z zakresu lingwistyki, ale do sądu.
4. Od strony podmiotowej sprawca przestępstwa z art. 256 § 1 KK musi działać z zamiarem bezpośrednim. Na płaszczyźnie intelektualnej oznacza to świadomość zarówno postulatywnego/perswazyjnego charakteru jego wypowiedzi, jak i
tego, że formułowany komunikat co najmniej może wywoływać u odbiorców poczucie nienawiści wobec określonej grupy
ludności. Od strony wolicjonalnej winien chcieć wywołać u swoich adresatów takie uczucie lub chociażby je utrzymać.
Podobnie, jak w przypadku art. 257 KK, ustawodawca nie wymaga jednak, by sprawca był motywowany nienawiścią.
Argumenty prawne - ważne fragmenty uzasadnienia
„Powyższy argument o charakterze formalnym musi zostać uzupełniony rozważaniami dotyczącymi ratio legis takiego
unormowania. Sformułowanie wypowiedzi znieważających określoną grupę społeczną nie tylko narusza dobra prawne
jej członków, ale prowadzić może do eskalacji napięć społecznych. Rolą państwa jest ich redukowanie. Odbywać się
to może także z wykorzystaniem środków o charakterze penalnym. W przypadku art. 257 KK nie idzie o naruszenie
czci bądź godności poszczególnych reprezentantów danej zbiorowości, ale o stworzenie warunków do rozwoju konfliktu
między grupami różniącymi się więzami narodowymi, etnicznymi itd. (np. Polakami i Ukraińcami). Sprawca przestępstwa
znieważenia ze względu na pochodzenie swoim zachowaniem tworzy grunt pod taką eskalację. Nie jest zatem tak, że
przestępstwo z art. 257 KK jest jedynie nieco inną postacią znieważenia, które w bazowej formie zostało stypizowane w
art. 216 KK W przypadku znieważenia ze względu na wyznanie, narodowość, itd. ochroną objęte zostaje kategorialnie
inne dobro prawne.”
Patrz podobne
1