doktrynie i orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę na związane z taką sytuacją ryzyko pozbawienia stron jednej instancji
merytorycznej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2002 roku, sygn. akt I CKN 1149/00). Oznaczałoby
to w rzeczywistości rozpoznanie sprawy tylko w jednej instancji, co uniemożliwiałoby poddanie orzeczenia kontroli instancyjnej przez sąd odwoławczy. Ewentualna bowiem zmiana rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy mogłaby dać stronie
podstawę do postawienia zarzutu pozbawienia jej prawa do zaskarżenia orzeczenia sądu odwoławczego w rozumieniu
wynikającej z art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady kontroli orzeczeń i postępowania sądowego. Nadto merytoryczny charakter postępowania odwoławczego, nie oznacza, że sąd drugiej instancji pełni taką samą
rolę, jak sąd orzekający w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, mimo że postępowanie apelacyjne jest postępowaniem
merytorycznym, to ma ono przede wszystkim charakter kontrolny. Rozstrzyganie zatem po raz pierwszy określonych
kwestii przez sąd odwoławczy, prowadzi do pozbawienia stron możliwości zgłoszenia ewentualnych zarzutów dopuszczalnych tylko w ramach zaskarżenia w toku postępowania dwuinstancyjnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r., I ACa 338/15). Uwzględnienie konstytucyjnych standardów w zakresie prawa do sądu i
dwuinstancyjnego postępowania nakazywało zatem uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 KPC oraz art. 108 § 2 KPC uchylił zaskarżony
wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie
w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności winien rozważyć czy było dopuszczalne
ustanowienia kuratora dla pozwanego jako osoby nieznanej z miejsca pobytu i prowadzenie postępowania z udziałem
kuratora.
W ocenie Sądu Okręgowego informacja udzielona przez Ministra Spraw Wewnętrznych ze zbioru Powszechnego (...)
(PESEL) jest bez wątpienia niewystarczająca dla przyjęcia takiego ustalenia. W przedmiotowej sprawie istnieje bowiem
przypuszczenie graniczące z pewnością, że pozwany nie żyje, już tylko z tej przyczyny, że w chwili wniesienia pozwu
miałby 106 lat.
Należy przy tym mieć na uwadze, że niedopuszczalne jest ustanowienie kuratora dla osoby nieżyjącej.
W tym celu Sąd Rejonowy winien zobowiązać powoda do wykazania w zakreślonym terminie, że w ogóle istnieje prawdopodobieństwo pozostawania pozwanego przy życiu a jedynie miejsce pobytu żyjącego pozwanego jest nieznane i jest
obiektywnie niemożliwe do ustalenia.
Mając na uwadze, iż w przedmiotowej sprawie doszło do nierozpoznania istoty sprawy, co w konsekwencji skutkowało
uchyleniem zaskarżonego wyroku i jej przekazaniem do ponownego rozpoznania ocena przez Sąd Odwoławczy podniesionych w apelacji zarzutów stała się zbędna.
7