W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że jeśli zmiana stanu prawnego (własności) nieruchomości nastąpiła z mocy prawa, wpis do księgi wieczystej ma jedynie charakter deklaratoryjny, zmiana własności następuje z mocy
samego prawa i jest ona skuteczna wobec wszystkich, niezależnie od treści wpisu w dziale drugim księgi wieczystej.
Dotyczy to w szczególności przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na mocy ustaw nacjonalizacyjnych, które następowało z mocy samego prawa bez względu na treść wpisu w dziale drugim księgi wieczystej oraz
treść domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i może być podniesione w każdej sprawie (zob.
postanowienie SN z dnia 10 maja 2002 r. IV CKN 1024/2000; wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r. III RN 165/98 OSNAPiUS 2000/3 poz. 90).
Oznacza to, że rzeczywisty stan prawny, ukształtowany przepisami dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wynika z mocy tego aktu prawnego, a nie z dokonania wpisu w księdze wieczystej, niezależnie
od tego czy ten wpis dokonany został na wadliwej czy niewadliwej podstawie
Słusznie więc pozwani wskazywali , że podnoszony zarzut nie podlegania ww. nieruchomości ziemskiej pod art. 2 ust.
1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej , nie niweczy skuteczności przejęcia tejże nieruchomości przez Skarb
Państwa na mocy innych postanowień ww. „aktu prawnego". Ewentualna zasadność podniesionego zarzutu, wymaga
zbadania, czy przedmiotowa nieruchomość nie spełnia innych przesłanek z art. 2 ust. 1 tego dekretu, które uzasadniałyby
przejęcie nieruchomości z mocy prawa . Zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu, wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w
punktach b, c, d i e części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości
na własność Skarbu Państwa
W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład większej nieruchomości, która z uwagi na swój obszar przechodziła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z mocy dekretu . Nie ma też
podstaw, aby przyjąć inna podstawę przejęcia przez Skarb Państwa niż art. 2 ust. 1 tego dekretu
W związku z wniesionym aktem oskarżenia przeciwko A. G. (1) , J. F. i jej córkom trzeba było także rozważyć, czy nieruchomość nie stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie unormowań zawartych w dekrecie o odpowiedzialności
karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945 r. Majątek odstępcy od narodowości mógł być przejęty
na rzecz Skarbu Państwa po spełnieniu ustawowych wymagań określonych w tym akcie normatywnym. Skoro jednak
wyrok karny wydany w sprawie sygn. V Sn (...) nie zawierał orzeczenia o przepadku gospodarstwa, to brak jest podstaw
do poczynienia takich ustaleń (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1959 r., V K 1014/59, OSNPG 1960, nr
2, poz. 36, z dnia 20 sierpnia 1959 r., V K 279/59, OSNPG 1959, nr 10, poz. 13, oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia
18 stycznia 1962 r., VI KO 42/61, OSNPG 1962, nr 1-6, poz. 61, z dnia 8 października 1965 r., VI KZP 46/65, OSNKW
1965, nr 11, poz. 134 i z dnia 3 września 1965 r., VI KZP 37/65, OSNKW 1965, nr 11, poz. 135).
Prawo nie przewidywało żadnej procedury umożliwiającej kwestionowanie przejęcia gospodarstwa na podstawie art. 2
pkt 1 lit. b dekretu o reformie rolnej lub wykazania niespełnienia przesłanek z tego przepisu. Dopiero kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym w postanowieniu z dnia 6 listopada 1997 r., (...) 7/97 (OSNAPUS 1998, nr 18, poz. 554)
wyjaśniło, że spadkobierca osoby która utraciła ex lege nieruchomości ziemskie na podstawie dekretu o reformie rolnej
ma interes prawny w ustaleniu przez sąd nieistnienia przejścia z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości
stanowiącej własność tej osoby. Obalenie stanu powstałego z mocy prawa może więc nastąpić w drodze takiego procesu
cywilnego. W wypadku wystąpienia z roszczeniem innym niż ustalającym, jego uwzględnienie wymaga przesłankowego ustalenia przez sąd orzekający w takiej sprawie, że gospodarstwo rolne nie podlegało przejęciu na cele reformy rolnej
z mocy art. 2 pkt 1 lit. b dekretu. Taki stan rzeczy oznacza, że dochodzenie wszelkich roszczeń opiera się na pierwotnym
ustaleniu nieistnienia podstaw do przejęcia gospodarstwa na podstawie art. 2 pkt 1 lit. b dekretu.
Na podstawie akt sprawy V Sn (...) można dokonać jednoznacznych ustaleń , że zgłoszenie przez M. G. (1), A. G. (1) ,
J. F. i jej córki w 1942 r. przynależności do narodowości niemieckiej uprawniało do przejęcia nieruchomości będących
ich własnością na cele reformy rolnej. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przejęciu na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej podlegały m.in.
nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli polskich narodowości niemieckiej bez rozróżnienia czy stanowiły
ich własność czy współwłasność.
Wskazać przy tym należy , że w stosunku do A. G. (1) i L. F. Sąd związany jest treścią prawomocnego wyroku skazującego
(art. 11 KPC) . To A. G. (1) zeznała , że razem z nią volkslistę podpisała matka i siostry . Okoliczność tą w procesie
potwierdzili także świadkowie jak i każda z oskarżonych..
Skoro według powódki cała rodzina posiadała polskie obywatelstwo to należy uznać, że w 1942 r. osoby ww. zgłaszając
swą przynależność do narodowości niemieckiej spowodowały , że trafnie zostały następnie po wojnie zaliczone do kategorii obywateli polskich narodowości niemieckiej (art. 2 ust. 1b dekretu o reformie rolnej). Przyjmuje się , że obywatel
10