32. Postępowanie sądowe o uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu służy więc temu, aby wytworzyć dokument
urzędowy – postanowienie – który będzie stwierdzał zdarzenie (zgon) uprzednio niestwierdzone żadnym innym dokumentem urzędowym, mogącym stanowić podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego. Jest logiczne, że taka sytuacja
zajdzie np. w wypadku zaginięcia osoby (gdy zajdą okoliczności do uznania jej za zmarłą) albo gdy z przyczyn różnorakiej natury zgon nie został stwierdzony w orzeczeniu lekarza, a mimo to fakt zgonu jest niewątpliwy (wówczas stwierdza
się zgon, np. gdy osoba niewątpliwie poniosła śmierć w działaniach wojennych albo ludobójczych). Tę drugą sytuację
doskonale ilustruje przywołany przez prokuratora przykład sprawy J. K. (właśc. H. G.). Początkowo, w roku 1954 r.,
uznano go za zmarłego z uwagi na brak dowodów precyzyjnie wskazujących moment jego śmierci. Po wielu latach badań
historycznych nad Holocaustem i zbrodniami okupanta pojawiły się dowody wskazujące niewątpliwie na to, że zmarł on
bezpośrednio po przyjeździe do obozu zagłady w T. (tak jak inne ofiary tego obozu). Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w
Lublinie postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r., sygn. I Ns 700/12 (dostępne na orzeczenia.ms.gov.pl) uchylił wcześniejsze orzeczenie o uznaniu H. G. za zmarłego i jednocześnie stwierdził jego zgon dnia 7 sierpnia 1942 r. o godzinie 24
– nie istniał bowiem akt zgonu albo dokument urzędowy, który by stwierdzał prawidłową datę jego śmierci.
33. Sytuacja, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jest istotnie odmienna. Z. K. (3) została uznana za zmarłą,
ale został po niej sporządzony akt zgonu na terenie Wielkiej Brytanii. Jakkolwiek nie został on jeszcze (brak danych
co do tej okoliczności) przeniesiony do polskiego rejestru stanu cywilnego, to w myśl stanowiska przyjmowanego przez
Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny stanowi on wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych – nawet
bez jego transkrypcji (por. uchwałę Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. III CZP
58/12; uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. II OPS 1/19; wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. II OSK 1330/17).
34. Istnieje zatem dokument urzędowy, który stanowi dowód na śmierć Z. K. (3) dnia 1 grudnia 1987 r. Dokument ten
może być przeniesiony w drodze transkrypcji do polskiego rejestru stanu cywilnego. Transkrypcja, zgodnie z art. 104 ust.
2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu
stanu cywilnego zarówno językowo, jak i formalnie, bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk osób wskazanych
w zagranicznym dokumencie stanu cywilnego. Kierownik urzędu stanu cywilnego nie ocenia zagranicznego dokumentu
stanu cywilnego pod względem merytorycznym, odmowa transkrypcji jest dopuszczalna wyłącznie w wypadkach przewidzianych w art. 107 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, to znaczy jeżeli:
a. dokument w państwie wystawienia nie jest uznawany za dokument stanu cywilnego lub nie ma mocy dokumentu
urzędowego, lub nie został wydany przez właściwy organ, lub budzi wątpliwości co do jego autentyczności, lub potwierdza
zdarzenie inne niż urodzenie, małżeństwo lub zgon;
b. zagraniczny dokument powstał w wyniku transkrypcji w państwie innym niż państwo zdarzenia;
c. transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
35. Wśród wymienionych przeszkód do transkrypcji brakuje okoliczności, że sporządzono już polski akt stanu cywilnego
dokumentujący to samo zdarzenie. Oznacza to, że nie jest przeszkodą do dokonania transkrypcji aktu zgonu Z. K. (3)
fakt, że w obrocie prawnym istnieje już akt zgonu sporz��dzony na podstawie postanowienia sądu o uznaniu jej za zmarłą.
36. Z uwagi na powyższe – istnienie dowodu urzędowego niewątpliwie oznaczającego chwilę śmierci Z. K. (3) i możliwość sporządzenia na jego podstawie aktu zgonu w drodze czynności kierownika urzędu stanu cywilnego – brak jest aktualnie podstaw do stwierdzenia przez Sąd zgonu Z. K. (3). Postanowienie Sądu w przedmiocie stwierdzenia zgonu Z. K.
(3) powielałoby tylko treść dokumentu urzędowego (brytyjskiego aktu zgonu), który i tak w polskim porządku prawnym
stanowi dokument stanowiący dowód jej śmierci. Skoro Sąd nie może w niniejszym postępowaniu stwierdzić zgonu Z.
K. (3), to w myśl art. 542 zd. 2 KPC nie ma jednocześnie podstawy do uchylenia postanowienia o uznaniu Z. K. (3) za
zmarłą. Z tego powodu wniosek Prokuratora o uchylenie postanowienia i stwierdzenie zgonu Z. K. (3) został oddalony.
37. Postępowanie niniejsze i podjęte rozstrzygnięcia nie pozbawia wnioskodawcy i innych uczestników postępowania
możliwości podjęcia innych środków prawnych w celu doprowadzenia danych zawartych w rejestrze stanu cywilnego do
stanu zgodnego z rzeczywistością, w szczególności zwrócenia się o transkrypcję brytyjskiego aktu zgonu, wznowienie
postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 8 czerwca 1999 r., sygn. akt
II Ns 1294/98 (o możliwości wznowienia postępowania o uznanie za zmarłego i zmianie orzeczenia wypowiedział się Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 czerwca 2002 r., sygn. III CKN 898/00; uchwale z dnia 22 października 1968 r.,
sygn. III CZP 78/68) lub unieważnienie aktu stanu cywilnego stwierdzającego zdarzenie niezgodne ze stanem faktycznym
przez Sąd (art. 39 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego).
Koszty
6