dzenia. Ocena, czy mamy do czynienia ze znieważeniem, opiera się jednak na kryteriach obiektywnych, biorąc za miarę
normy kulturowo-obyczajowe powszechnie przyjęte w danym społeczeństwie (zob. wyrok SN z 17 lutego 1993 r., sygn.
akt III KRN 24/92). Znieważenie polega zatem na zachowaniu stanowiącym w świetle norm obyczajowych i kulturowych
wyraz pogardy. Znieważenie może nastąpić w dowolnej formie zarówno w wypowiedzi słownej, pisemnej, za pomocą
gestów, obrazów, filmu, instalacji, happeningu itp. (zob. N. Kłączyńska, w: Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2014, s. 510). Znamieniem czynu zabronionego z art. 196 KK jest publiczne zachowanie
sprawcy. Do znieważenia przedmiotu czci religijnej może zatem dojść tylko publicznie, a więc w taki sposób, że postępowanie sprawcy może być zauważone przez dowolną liczbę osób. Znieważenie może być zatem także rozpowszechnione
za pomocą środków masowego przekazu, takich jak: telewizja, internet, prasa itp.
Przez obrazę uczuć religijnych należy rozumieć "reakcję emocjonalną danej osoby związaną z poniżającym zachowaniem
wobec przedmiotu, znaku, symbolu (…), której może towarzyszyć poczucie naruszenia godności, uczucie zawstydzenia,
zażenowaniu, smutku. Obrazą uczuć religijnych będzie negatywna reakcja wykraczająca poza samą negatywną ocenę
danego poglądu, wypowiedzi odniesionej do przedmiotu czci religijnej" (W. Wróbel, w: Kodeks karny. Część szczególna,
t. II, red. A. Zoll, Warszawa 2013, s. 659). Obrazić uczucia religijne może takie zachowanie sprawcy, które w odczuciu
konkretnej osoby lub członków danej wspólnoty religijnej odbierane jest jako poniżające lub obelżywe wobec przedmiotu
czci religijnej (zob. W. Wróbel, op.cit., s. 658 oraz J. Wojciechowska, op.cit., s. 899). Warunkiem karalności za przestępstwo z art. 196 KK jest, by konkretne osoby poczuły się obrażone zachowaniem sprawcy.
3.3. Przedmiotem czynności wykonawczej z art. 196 KK jest przedmiot czci religijnej lub - pozostające poza zakresem zaskarżenia w niniejszej sprawie - miejsce przeznaczone do wykonywania obrzędów religijnych, a więc prima facie obiekty o charakterze materialnym. Nie ulega więc wątpliwości, że przez przedmiot czci religijnej "należy rozumieć każdy
przedmiot, który przez daną wspólnotę religijną uznany jest za przedmiot kultu, godny najwyższego szacunku i uwielbienia" (J. Wojciechowska, op.cit., s. 899). Przedmiotem czci religijnej jest zatem to, "do czego odnosi się cześć o charakterze religijnym, przy czym przez cześć należy rozumieć głęboki szacunek, powiązany z pozytywną oceną, wynikający z
transcendentnego charakteru (elementów) danego przedmiotu czci" (W. Wróbel, op.cit., s. 659). Chodzi więc na pewno o
przedmioty, które w praktyce danej wspólnoty religijnej objęte są faktycznym kultem i czcią. Przedmiotem czci religijnej
będą więc symbole religijne (krzyż, gwiazda Dawida, półksiężyc), wizerunki i imiona Boga, bóstw, święci, prorocy, ikony, relikwie, święte księgi, przedmioty wyrażające obecność Boga (N. Kłączyńska, op.cit., s. 512).
W doktrynie prezentowane jest stanowisko, opierające się na wykładni językowej i historycznej, że przedmiot czci religijnej, o którym mowa w 196 KK, ogranicza się wyłącznie do rzeczy materialnych i nie obejmuje podmiotu czy podmiotów
takiego kultu (zob. przede wszystkim J. Wojciechowski, Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 1997, s.
340 oraz M. Filar, w: Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, Warszawa 2014, s. 1132).
Większość przedstawicieli doktryny opowiada się jednak za stanowiskiem, opartym na wykładni językowej, celowościowej i logicznej, zgodnie z którym przedmiot czci religijnej z art. 196 KK, oprócz obiektów materialnych, obejmuje również Boga, bóstwo lub bóstwa, pojmowane osobowo lub w inny sposób, bezpośredni podmiot kultu i źródło danego wyznania czy religii (zob. W. Wróbel, op.cit., s. 659-660, S. Hypś, op.cit., s. 977, J. Wojciechowska, op.cit., s. 900, P. Kozłowska-Kalisz, op.cit, s. 496, M. Budyn-Kulik, op.cit., s. 8, W. Janyga, op.cit., s. 592, L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2007, s. 247).
3.4. Czyn zabroniony z art. 196 KK ma charakter powszechny, może go popełnić każdy, kto jest zdolny do ponoszenia
odpowiedzialności karnej. Nie ma znaczenia, czy sprawca jest wyznawcą danej religii, innego wyznania, czy też osobą,
która nie podziela żadnych przekonań religijnych (M. Budyn-Kulik, op.cit., s. 12). Nie ulega jednak wątpliwości, jak
wskazano wyżej, że obraza uczuć religijnych dotyczy tylko i wyłącznie osób, które wyznają określoną religię. Nie można
bowiem mówić o uczuciach religijnych osób nieprzynależnych do żadnego wyznania religijnego.
Strona podmiotowa przestępstwa z art. 196 KK sprowadza się do tego, że znieważenia oraz obrażenia można dokonać
wyłącznie zachowaniem intencjonalnym. Intencjonalność zachowania sprawcy stanowi wyraz umyślności, czyli zamiaru,
który może mieć postać "chcenia", jak i "godzenia się". Stąd też SN w uchwale z 29 października 2012 r. (sygn. akt
I KZP 12/12) uznał, że "Przestępstwo określone w art. 196 KK popełnia ten, kto swoim zamiarem bezpośrednim lub
ewentualnym obejmuje wszystkie znamiona tego występku".
3.5. Popełnienie przestępstwa obrazy uczuć religijnych jest zagrożone sankcją alternatywną w postaci kary grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Ze względu na wysokość grożącej kary możliwe jest warunkowe
umorzenie postępowania karnego. Sąd może także odstąpić od wymierzenia kary i poprzestać na wymierzeniu środka
karnego, chyba że znieważenie przedmiotu czci religijnej miało charakter chuligański (art. 59 KK).
11